Wyniki konkursu Skarby Kultury Przestrzeni 2020

W tym roku Skarby były wybierane ze 112 zgłoszeń. Złożyły się na nie 65 zgłoszeń z zeszłego roku i 57 zgłoszeń tegorocznych. Żeby było łatwiej się w nich zorientować, organizatorzy podzielili je na 4 kategorie: Miejsce, Obiekt, Widok i Inne. Najpierw wybrano z nich 12 nominacji do finału (po 3 na kategorię), a następnie zwycięskie Skarby, po jednym z kategorii. Na obu tych etapach po jednej propozycji na kategorię mogli zgłaszać mieszkańcy. Dlatego ostatecznie wybrano 6 Skarbów, bo w kategoriach Obiekt i Inne jurorzy i mieszkańcy mieli odmienne zdanie.

Na te wyniki trzeba patrzeć jak na rezultat rozmowy mieszkańców, o tym, co i dlaczego im się w Lublinie podoba. Taki jest bowiem cel konkursu: animowanie społecznego dialogu o kulturze przestrzeni. Właśnie rozmawiając o tym, co nam się w przestrzeni podoba, tworzymy tę kulturę. Każdy z Odkrywców jest “czułym narratorem” opowiadającym o swoim własnym otoczeniu. Zgłoszenia są tak zróżnicowane, że nie da się określić, które z nich są obiektywnie “najlepsze”, ale nie o to chodzi. Dzięki nim uzyskujemy szeroki wgląd w to, co nam się podoba prywatnie. Następnie poprzez dwuetapową selekcję, najpierw nominację a potem wybór finalistów, możemy dowiedzieć się, jakie wartości z tych indywidualnie zaproponowanych mają szczególne znaczenie społeczne. Znajduje to odzwierciedlenie w uzasadnieniach nominacji i werdyktów jury.

W tym roku warto zwrócić uwagę na jednomyślne wybory Jury i mieszkańców w kategoriach Miejsce i Widok, co wskazuje na dużą wagę związanych z nimi wartości. Ciekawe jest też zróżnicowanie Skarbów w kategoriach Obiekt i Inne, pokazujące jak szeroko możemy myśleć o kulturze przestrzeni, ile ciekawych działań się w niej mieści. Największym zainteresowaniem cieszyła się kategoria Obiekt. Tu doszło do prawdziwego współzawodnictwa między fanami poszczególnych nominacji. Najmniejszą natomiast popularnością, tak co do liczby zgłoszeń jak i głosów, cieszyła się kategoria Widok. Jest to dziwne, zważywszy, że widok jest najbliższym skojarzeniem z krajobrazem i najpopularniejszym motywem amatorskiej fotografii. I być może to właśnie powoduje, że patrzy się na krajobraz przez pryzmat autorskiej fotografii a nie jako na cechę wspólnego otoczenia.

Oprócz zgłoszeń, które uzyskały tytuł Skarbu Kultury Przestrzeni 2020 warto też zwrócić uwagę na dwie nominacje, które zdobyły wiele głosów i ciekawą opinię Jurorów: ogródek artystyczny “Podwórko” na ul. Staszica i odnowione wspólnie z mieszkańcami podwórko na ul. Kunickiego.

Z danych statystycznych można szacować, że głosowaniu wzięło udział około 1000 osób, co jest dużą liczbą, zważywszy na temat konkursu, który nie jest już popularny, lecz dopiero przebija się do publicznej świadomości. W tym roku głosy te rozłożyły się na wiele nominacji, bo były one w tym roku bardzo zróżnicowane.

MIEJSCE

Kolaż zdjęć, format kwadratowy.
Fot. Barbara Siczek

Ścieżki na Górkach Czechowskich – Skarb Jury i Mieszkańców (229 głosów)
Odkrywca: Beata Siczek
Ochrona przed urbanizacją w Studium Zagospodarowania Przestrzennego Lublina w latach 2000-2019

Uzasadnienie nominacji. Sieć naturalnych ścieżek, często w zielonych korytarzach i tunelach z charakterystycznymi widokowymi wyjściami. Malowniczo meandrują̨ one pomiędzy uroczymi zakamarkami. Mijane murawy kserotermiczne, czyżnie (wielogatunkowe zarośla niskich krzewów), wąwozy lessowe, łąki i laski przenoszą nas w inną rzeczywistość. Pozwalają mieszkańcom swobodnie oddychać, relaksować się̨, uprawiać sporty, fotografować, uczyć się̨ przyrody, geografii, biologii i historii. Naturalny „projekt”, do którego nie trzeba nic dodawać.

Uzasadnienie werdyktu Jury. O Górkach Czechowskich dużo się mówiło i mówi, więc warto zachęcać mieszkańców do ich eksploracji, żeby Górki nie były pustym słowem. Jest to w obecnym stanie doskonałe miejsce do spacerów i eksploracji dzikiej przyrody właśnie konkretnymi ścieżkami, a właściwie całą ich siecią, stworzoną i sprawdzająca się przez pokolenia. To dlatego są one bronione przez mieszkańców i apelują oni o ich docenienie. Ścieżki te mają swoją przyrodniczą i krajobrazową specyfikę choć w skali miasta wiedzą o tym nieliczni. Tym samym wydobywamy na światło dzienne skarb i dzielimy się nim, bo taka jest natura społecznych skarbów. Wiemy czym są one dla mieszkańców, szczególnie Czechowa. Powinniśmy znać ich wartość i znaczenie.

W kategorii miejsce warto wspomnieć jeszcze o zgłoszeniu: Ogródek artystyczny „Podwórko” na Staszica, ponieważ zostało ono nominowane głosami mieszkańców (178) i i dostało tylko jeden głos mniej od Jury niż Ścieżki.

Uzasadnienie nominacji. Miejsce, gdzie architektura spotyka się z przyrodą, bez rywalizacji i dominacji. Stare drzewa w tych starych murach są „zaopiekowane”, wrażenie robi wielkość i przestrzenność ich koron tworzących naturalne sklepienie. Do tego ozdobne lampy dające “domowe” światło powodują przyjemne wrażenie bycia jednocześnie na zewnątrz i wewnątrz. Harmonia kontrastów: stare-nowe, architektura-natura, wnętrze-dwór. Fontanna z rzeźbą i miejscami do siedzenia nadaje miejscu charakter i spójność. Niby miejsce komercyjne, a swojskie, wykorzystujące zastane walory.

Opinia Jury. Podwórko na Staszica zawiera dwa drzewa, które już same w sobie są skarbem dla Śródmieścia. Ale ono samo też skarbem w tym sensie, że twórcy tego miejsca je odkryli, wydobyli, „oprawili” jak jubiler odpowiednią aranżacją i podzielili się nim z mieszkańcami. Ktoś mógłby powiedzieć, że to rudera, ale ta rudera żyje i to dobrze żyje, ludzie lubią się tam spotykać, ma swój klimat. Tym bardziej trzeba wskazywać na wartości tego podwórka, że towarzyszy mu szum informacyjny. Z jednej strony uzasadnia się potrzebę wycinki rosnących na nim drzew z powodu zagrożenia dla ludzi, ale z drugiej może tam codziennie bezpiecznie przebywać kilkadziesiąt osób. Z jednej strony można usłyszeć, że te drzewa są nieuzasadnione historycznie, ale z drugiej chce się je wyciąć, żeby zbudować pod ziemią jeszcze bardziej nieuzasadnione historycznie sale konferencyjne.

OBIEKT

Widok wzdłuż płotu od początku Galerii. Widoczna cała długość chodnika. Powyżej korony drzew z liśćmi. Po lewej między drzewami prześwitują jezdnie Alei. Dwoje pieszych w oddali.
Fot. Marcin Skrzypek

Galeria Saska przy Alejach Racławickich – Skarb Jury
Odkrywca: Zofia Jakóbczak
Pomysłodawca i Kurator: Leszek Mądzik
Opiekun: Centrum Spotkania Kultur w Lublinie

Uzasadnienie nominacji. Galeria Saska ożywia długi fragment Alei Racławickich, który bez niej pełniłby rolę tylko miejskiej „bieżni”, ponieważ nic innego tam się nie dzieje. Pasuje do studenckiego sąsiedztwa KUL i spacerowego charakteru Ogrodu. Daje bezpośredni choć mimowolny kontakt ze sztuką przechodniom, pasażerom i kierowcom, którzy być może nigdy nie byli w żadnej prawdziwej galerii. Nienachalnie lecz permanentnie wywiera wpływ na człowieka – absorbuje, intryguje, irytuje, oburza, zniesmacza, zachęca, zatrzymuje w biegu. Dzięki temu, że mijamy ją często, uczy i przekonuje.

Uzasadnienie werdyktu Jury. Galeria Saska przypomina nam dawne czasy, kiedy mieszkańcy mieli kontakt z dobrą sztuką plastyczną na prawdziwych plakatach umieszczanych na słupach ogłoszeniowych. Teraz ten kontakt nawiązuje się dzięki Galerii też dosłownie mimochodem, czyli przechodząc obok, stoją w korku. Sztuka wyszła na ulicę i jest to dobra sztuka, co potwierdzają nagminne i oczywiście karygodne przypadki kradzieży niektórych plansz. Galeria jest lubiana i ceniona przez mieszkańców. Zmiany ekspozycji są wyczekiwane i można pójść na wernisaż, jak w prawdziwej galerii.

Kadr wyprostowany. Balkon na świeżo odnowionej kamienicy, daszek z drobno pofalowanego materiału. Na nim po prawej tablica reklamowa z napisem "Adakemia kreatywności" w elipsie z kwiatów i doniczki z różnokolorowymi ażurowymi kwiatami na reszcie balkonu.
Fot. Paulina Zarębska-Denysiuk

 

Balkon w podwórku na Zamojskiej 21Skarb Mieszkańców (369 głosów)
Odkrywca: Paulina Zarębska-Denysiuk
Gospodyni: Agnieszka Żółkowska

Uzasadnienie nominacji. Balkon stanowi kwietną ozdobę podwórka ubogiego w zieleń. Kwiaty dosłownie wylewają się na zewnątrz. Pośród monotonii kolorystycznej i sterylności otoczenia balkon przyciąga ferią barw. Jest widoczny z ulicy i w ten sposób zaprasza do środka. Nie bez powodu. Należy on do Akademii Kreatywności, sąsiedzkiego klubu, w którym odbywają się wieczorki sąsiedzkie, gdzie kobiety mogą spokojnie porozmawiać, wypić herbatę, zjeść ciastko.

Komentarz Organizatorów do wyboru Mieszkańców. Wybór tego Skarbu głosami mieszkańców świadczy o wyjątkowym społecznym znaczeniu tego miejsca. Niewątpliwie gromadzi się wokół niego lokalna społeczność. Ładnych, udekorowanych zielenią balkonów jest wiele, ale ten Skarb informuje nas o czymś ważnym, czego w przestrzeni nie widać i czego nie da się zaprojektować: ludzkich uczuć i relacji.

WIDOK

Fot. Marcin Skrzypek

Widok z Bronowic na Stare Miasto – Skarb 2020 Jury i Mieszkańców (159 głosów)
Odkrywca: Magdalena Łuczyn
Opieka: Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków
Gospodarz: Rada Dzielnicy Bronowice

Uzasadnienie nominacji. Punkt widokowy między Bystrzycą oraz Bronowicką i Firlejowską. Jedyna historyczna panorama Lublina ukazująca go prawie tak, jak był widoczny z wielu kierunków przed rozbudową – jak miasto z dziecięcych bajek, położone na wzgórzach skupisko budynków, dachów i wież. Ogromny potencjał rekreacyjny przy bardzo wysokich walorach wizualnych. Można leżeć nad rzeką w centrum miasta i podziwiać jego historyczny widok, który przypomina, aby zwracać uwagę, jak i gdzie się buduje, żeby nie zasłonić czegoś ładnego.

Uzasadnienie werdyktu Jury. Widok zapierający dech w piersiach. Lublin z dala jako „koroneczka Starego Miasta”. Przypomina nam o wartościach krajobrazu otwartego, który też jest potrzebny w mieście, a szczególnie krajobrazu historycznego nadającego kulturową tożsamość miastu i jego mieszkańcom. Ta panorama wydaje się czymś oczywistym dla osób, które są wrażliwe na krajobraz. Jednak równolegle w środowisku decyzyjno-inwestorskim można usłyszeć o „wyświechtanym temacie panoramy”. Dlatego to miejsce wymaga promocji i ochrony jako publiczne dobro i nie można pozwolić, aby jego wartość została zbagatelizowana i zlekceważona czy podporządkowana interesom prywatnym i jednostronnie pojmowanemu rozwojowi. Wiele osób nie wie, że Lublin ma taki Skarb, bo ten punkt widokowy nie znajduje się w reprezentacyjnym miejscu, choć na szczęście na lubianym szlaku spacerowym.

INNE

Różne śmiecie z Poręby. Na pierwszym planie skrzynki z butelkami, wiele worków, kawałek karoserii. W tle pętla autobusu nr 57 na Granitowej i drzewa bez liści. Pochmurnie.
Fot. Tomasz Futyma

Akcja „Posprzątajmy Lublin!” – Skarb Mieszkańców (181 głosów)
Odkrywca: zgłoszenie Organizatorów
Inicjator: Tomasz Futyma

Uzasadnienie nominacji. Poza samym sprzątaniem, w Akcji „Posprzątajmy Lublin!” ważne jest budowanie wspólnoty osób, która nie godzi się na zaśmiecanie przestrzeni wspólnych oraz determinacja i wkład w budowanie społeczeństwa obywatelskiego, które interweniuje tam, gdzie system nie jest wydolny. Znaczenie ekologiczne, edukacyjne, integracyjne i budujące także dla osób, które w akcji nie uczestniczą. Dzieci uczą się od dorosłych, być może też śmiecący od sprzątających. Czasem podnosimy z ziemi śmieć, ale wiemy, że życia nam nie starczy by posprzątać ten las… ale gdyby ktoś mi pomógł?

Komentarz Organizatorów do wyboru Mieszkańców. Ten Skarb jest świetna ilustracją podstawowego znaczenia kultury przestrzeni, czyli naszego negatywnego stosunku do śmieci w przestrzeni publicznej. Dobrze, że wybrali go sami mieszkańcy, bo dla ekspertów prawdopodobnie wydaje się czymś za mało wyrafinowanym. Ale nigdy nie staniemy się wyrafinowani, jeśli nie zadbamy o podstawy.

Zdjęcie z góry. Trzech chłopców siedzących na paletach wokół oczka wodnego. Palety ułozone w podkowę zamkniętą u góry zdjęcia trzcinami. Jeden łowi ryby na wędkę. W wodzie widać oponę, odbicie nieba i chmurę, cień.
Fot. Bartłomiej Nowakowski

Zabawy „Dzikich Dzieci” – Skarb Jury
Odkrywca: Izabela Śliwa
Gospodarz: Centrum Kultury w Lublinie

Uzasadnienie nominacji. Aktywność, w której ważne jest to, co dzieje się z dziećmi, gdy mogą bawić się swobodnie i wręcz dziko w zaaranżowanym otoczeniu Rezerwatów “Dzikich Dzieci”. Uczą się nowych kompetencji, samodzielności, sprawczości, kreatywności, pewności siebie i współpracy. Oswajają przestrzeń publiczną na dorosłe życie, dzięki czemu jako dorośli będą umieć dostrzegać i oceniać swoje otoczenie. Może zostaną obywatelami, dla których ważna jest ochrona środowiska, dbałość o otoczenie i aktywne działanie na rzecz wspólnoty. Nominacja “za target, czyli młode pokolenie” i “za to że mogę spróbować pokazać swoim dzieciom jak wyglądało moje dzieciństwo”.

Uzasadnienie werdyktu Jury. O korzyściach z samodzielnej zabawy w naturalnym otoczeniu można by napisać książkę. Dość powiedzieć, że otwiera ona dzieci na przestrzeni, przygotowując do odpowiedzialności za nią w życiu dorosłym i że obecnie dzieci dramatycznie mało czasu spędzają w ten sposób. Ten Skarb wielu z nas zabiera w podróż do czasów dzieciństwa, kiedy to „zabawy dzikich dzieci” były równoznaczne po prostu z zabawą, normalnym sposobem, w jaki dzieci spędzały czas wychodząc na dwór i spotykając się z rówieśnikami. Nie chodzi więc tu o nostalgię, lecz o przywołanie właściwych wzorców. Dziś trzeba je opatrzeć nową, chwytliwą nazwą i pojechać w specjalne miejsce, żeby doświadczyć tego samego, ale przecież w Lublinie wciąż jest wiele osiedli, gdzie dzieci dalej mogą się bawić samodzielnie w bezpiecznym, choć może nie tak zróżnicowanym otoczeniu jak Rezerwaty „Dzikich Dzieci”. Trzeba więc przypominać o takiej możliwości i zachęcać rodziców, aby ich pociechy wracały do zabaw zewnętrznych, bez multimediów.

W tej kategorii W kategorii miejsce warto wspomnieć jeszcze o zgłoszeniu Kolorowe podwórko na Kunickiego, ponieważ zostało ono nominowane głosami mieszkańców (59) i i zostało zauważone przez Jury (3 głosy)

Uzasadnienie nominacji. Miejsce, gdzie architektura spotyka się z przyrodą, bez rywalizacji i dominacji. Stare drzewa w tych starych murach są „zaopiekowane”, wrażenie robi wielkość i przestrzenność ich koron tworzących naturalne sklepienie. Do tego ozdobne lampy dające “domowe” światło powodują przyjemne wrażenie bycia jednocześnie na zewnątrz i wewnątrz. Harmonia kontrastów: stare-nowe, architektura-natura, wnętrze-dwór. Fontanna z rzeźbą i miejscami do siedzenia nadaje miejscu charakter i spójność. Niby miejsce komercyjne, a swojskie, wykorzystujące zastane walory.

Opinia Jury. Podwórko na Kunickiego reprezentuje losy wielu innych podobnych podwórek i dlatego zmiany, jakie na nim zaszły zasługują na docenienie i promocję. Mieszkanie w zdegradowanym brzydkim otoczeniu ma zły wpływ na samoocenę i samopoczucie człowieka. Może to być czynnikiem wpędzającym mieszkańców w trwały stan beznadziei i blokować wiarę, że warto działać, warto żyć. I odwrotnie, na tym polega wartość piękna w otoczeniu, że pomaga przywrócić ludziom siły i nadzieję. Oczywiście, sama estetyczna odnowa miejsca nie wystarczy do wyjścia społeczności z kryzysu i nie zastąpi innych kompleksowych działań, dlatego przypadek podwórka na Kunickiego jest istotny jako pilotaż. Animatorzy zrobili tam wszystko, co mogli. Doprowadzili pomysł do końca i do osiągnięcia zamierzonych efektów w granicach swoich kompetencji i możliwości

Skład Komisji Nominującej:

  1. Krystyna Andrzejuk – nauczycielka fizyki i wychowawczyni młodzieży, członkini Zarządu Lubelskiego Związku Inwalidów Narządów Ruchu
  2. Justyna Baran-Tatarczak – geografka, mieszkanka Lublina
  3. Dariusz Boruch – Przewodniczący Zarządu Dzielnicy Węglin Północny
  4. Tymoteusz Dębski – współtwórca Placu Zabaw Generała Sowińskiego
  5. Magdalena Długosz – kulturoznawczyni, Lubelski Ruch Miejski
  6. Barbara Jurkowska – terapeutka, Lubelski Ruch Miejski, kobieta z niepełnosprawnością
  7. Agnieszka Krawiec – dziennikarka Polskiego Radia Lublin
  8. Krzysztof Lipka – Pieszy Lublin, Radny Dzielnicy Śródmieście
  9. Bożena Lisowska – radna województwa lubelskiego, bizneswoman
  10. Aneta Lisowska – animatorka 3D
  11. Magdalena Nosek – aktywistka miejska
  12. Ewa Kipta – architekt, ekspertka ds rewitalizacji
  13. Szymon Pietrasiewicz – animator kultury, Pracownia Sztuki Zaangażowanej Społecznie „Rewiry”
  14. Marek Rybołowicz – dziennikarz tygodnika „Nowy Tydzień” w Lublinie
  15. Joanna Wawiórka-Kamieniecka – Noc Kultury, Warsztaty Kultury w Lublinie
  16. Barbara Wybacz – kulturoznawczyni, pracowniczka Biura Rozwoju Turystyki Urzędu Miasta Lublin

Skład Jury:

  1. Renata Filipiak – Zastępca Dyrektora Miejskiej Biblioteki Publicznej
  2. Krzysztof Gorczyca – Towarzystwo dla Natury i Człowieka
  3. Wojciech Januszczyk – architekt krajobrazu, Fundacja Krajobrazy
  4. Jarosław Koziara – artysta
  5. Marta Kurowska – fundacja tu obok, projekt „Miasto dla ludzi”
  6. Emilia Lipińska – Fundacja Dwa Ognie, Radna Dzielnicy Rury
  7. Hubert Mącik – Miejski Konserwator Zabytków
  8. Hanna Pawlikowska – Miejski Architekt Zieleni

 

Zobacz inne skarby w tej kategorii:

ORGANIZATORZY I PARTNERZY:

Organizator
Organizator
Współorganizator
Partner
Partner
Partner
Partner
Partner