… czyli niekonfrontacyjna gra edukacyjna polegająca na współpracy w milczeniu przy budowie makiety zielonej przestrzeni publicznej.
Nawet jak chcemy sadzić drzewa, to nie wiemy gdzie. Poznaj grę, która uczy języka krajobrazu, pomagając nam znaleźć dla zieleni należne jej miejsce w otoczeniu człowieka.
Czym są Krajobrazowe Szachy?
Jest to niekonfrontacyjna gra edukacyjna, która polega na współpracy przy budowie makiety przestrzeni publicznej: otoczenia domu kultury (wersja Dom) lub parku skweru (wersja Park). Głównym tworzywem tych przestrzeni jest zieleń.
Szachownicę zastępuje plansza przypominająca plac budowy. Zamiast czarno-białych figur używa się kolorowych, miłych w dotyku figur wydrukowanych w technologii 3D: drzew, krzewów, pergol, żywopłotów, ławek, fontann, rabat, budynków, rzeźba, stawów itd.
Zasady gry
- Gra się w ciszy. Gracze porozumiewają się językiem krajobrazu.
- Figury stawia się naprzemiennie w dowolnych miejscach
- Nie można ich przesuwać. Nie trzeba zużyć wszystkich klocków.
- Grę kończy rezygnacja z ruchu przez jednego z grających
Kto wygrywa?
Nie ma rozstrzygnięcia sukces-porażka. Rezultatem gry jest wspólna wizja przyjaznego miejsca ukazana na makiecie, którą można potem omówić czy porównać z makietami innych graczy. Każda z nich zawiera mnóstwo ciekawych pomysłów.
Jak długo trwa rozgrywka?
Od 45 min do 2 godzin. Wszystko zależy od tego, ile mamy czasu do dyspozycji, jak liczna jest grupa, w jakim wieku, jaki rezultat dydaktyczny chcemy osiągnąć itd. Do tego dopasowujemy scenariusz. Pełna sesja Krajobrazowych Szachów to trzy etapy:
- Wprowadzenie do języka krajobrazu: 0-20 min.
- Właściwa gra na planszy z użyciem figur: 15-20 min. w wersji Dom, 20-40 min. w wersji Park
- Omówienie powstałych makiet – dyskusja: 10-30 min.
Czego uczą Krajobrazowe Szachy?
… języka krajobrazu. Są nim kompozycje krajobrazowe w ludzkiej skali, które od-powiadają za większość interakcji człowiek-otoczenie, a są pomijane w planowaniu przestrzennym. Język krajobrazu zamienia projekt przestrzenny w narrację i akt ko-munikacji między twórcą i odbiorcą. Idąc, wprawiamy ją w ruch. W ten sposób krajobaz z obrazka zamienia się w spektakl i strumień wielozmysłowych przeżyć.
… ekologii człowieka. Gra w Krajobrazowe Szachy uświadamia, że środowisko ży-cia człowieka, tak samo jak środowiska życia zwierząt i roślin, też musi spełniać określone normy, żebyśmy byli zdrowi i szczęśliwi.
… przestrzeni jako sieci relacji. Przestrzeń można rozumieć nie tyko jako puste miejsce, ale też jako sieć relacji między różnymi obiektami i bytami, które się w niej znajdują. Daje to nowe, twórcze możliwości: możemy przestrzeń budować.
… kultury przestrzeni. Zmiany, dzięki którym powstają relacje upiększające otoczenie są wynikiem kultury przestrzeni i ją umacniają. Tak przez pokolenia nabudowuje się krajobraz, ale nie zawsze nowe pasuje do starego. Gra pozwala poczuć tę różnicę i rozwijać wrażliwość na zastany kontekst.
… dialogu bez konfrontacji. Dzięki oparciu komunikacji w Krajobrazowych Szachach na wspólnym celu wymagającym kreatywności i niewerbalnych gestach przestrzennych, dialog staje się odkrywczym i przyjemnym przeżyciem.
… dobra wspólnego. Środowiskiem gry jest przestrzeń publiczna będąca świetnym modelem wspólnego dobra, który pozwala ćwiczyć myślenie i współdziałanie na jego rzecz.
Dlaczego ta gra jest wyjątkowa?
Nazwa Krajobrazowe Szachy przekorne nawiązuje do gry szachy jako symbolu relacji międzyludzkich opartych na konfrontacji i ukrywaniu intencji. Typowe gry miejskie powielaj ten schemat. Szukanie rozwiązań ma w nich charakter transakcyjny lub adaptacyjny. Polega na handlu wymiennym lub dostosowaniu się do ograniczeń. Każda strona działa w swoim interesie, a potrzeby innych traktuje jak przeszkody. Nie ma tam mowy o interesie społecznym. Tego typu interakcje pomijają rozwiązania kryjące się obszarze kreatywności, czyli w szukaniu nowych rozwiązań o charakterze uniwersalnym, synergicznym lub innowacyjnym. Szachy eksplorują właśnie ten obszar.
Dlaczego szukam partnerów do rozwoju Szachów?
Krajobrazowe Szachy dostarczają grającym wielu edukacyjnych doświadczeń jednocześnie. Efekt dydaktyczny zależy od tego, które z tych doświadczeń wzmocnimy. Tak naprawdę jest to więc otwarty system wielu scenariuszy gry adaptowalnych do szerokiego spektrum potrzeb dydaktycznych.
Jednocześnie w obecnej formule Szachów do przeprowadzenia gry potrzebna jest współpraca dwóch osób: Opiekuna Grupy i Mistrza Gry. Opiekun wie, jakie cele dydaktyczne chce osiągnąć z grupą. Mistrz wie, jakie cele można osiągnąć i umie dostosować scenariusz gry do życzeń Opiekuna oraz przeprowadzić grę.
Celem dalszego rozwoju Szachów jest więc wyszkolenie Opiekunów Grup do roli Mistrzów Gry. Wymaga to znalezienia dla Szachów konkretnych zastosowań wśród szerszego grona Opiekunów grup, opracowywanie z nimi osobnych wariantów gry, nauczenie ich jej prowadzenia i wyposażenia ich we własne Szachy.
Bardzo trudno jest zdobyć środki na taki projekt w sektorze kultury. Liczę więc na Państwa pomoc i współpracę np. w sektorze oświaty.
Marcin Skrzypek
pomysłodawca Krajobrazowych Szachów
koordynator Forum Kultury Przestrzeni, pracowni edukacyjnej w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie
marcin[MAŁPA]tnn.lublin.pl
tel. 603 714 532
